رفتن به محتوای اصلی
چهارشنبه ۲۵ مهر ۱۳۹۷
.

بهداشت سایبری؛ باید ها و نباید های پدافندی برای زندگی بهتر

ماهنامه پاپسا

بهداشت سایبری؛ باید ها و نباید های پدافندی برای زندگی بهتر

از زمان خلق رایانه و به وجود آمدن اینترنت، فضای مجازی روزبه‌روز در حال گسترش است. هم‌اینک تعداد بی‌شماری رسانه‌ی اجتماعی، فضای بی‌کران اینترنتی و خدمات گسترده‌ای در دسترس کاربر قرار گرفته‌اند که هر یک موضوعات گوناگونی را پیش روی وی قرار می‌دهند. از بستری برای سرگرم شدن، افزایش علم و ارتباط‌گیری با دیگران گرفته تا پلتفرم‌های مخرب و مروج فساد در این جهان وجود دارند. به‌عبارت‌دیگر، جهانی پیش روی کاربران قرار دارد که نسل بشر تا پیش‌ازاین، مشابه آن را ندیده بود

برای نمونه یک فرد ممکن است مدتی بعد از ساخت حساب کاربری در فیس‌بوک، به سمت توییتر کشیده شود و بعدازآن در چندین رسانه‌ی دیگر ثبت‌نام کرده و به‌صورت کلی حضورش در جهان فعلی را فراموش کند.

در چنین فضایی نه‌تنها مسئولین فرهنگی و خانواده‌ها، بلکه خود کاربر نیز فرصت کافی را برای شناخت شبکه‌ای که در آن حضور دارد و انتخاب فضاهای مناسب و دریافت داده‌های موردنیازش، ندارد.

در حقیقت بهداشت سایبری ناظر بر شکل‌گیری یک فضای مجازی عاری از ادبیات سخیف و توهین‌آمیز، متن‌های غیراخلاقی اعم از خشونت‌بار یا مستهجن، تصاویر و ویدیو‌هایی با این مضامین، به سخره گرفتن‌های بی‌حدومرز و توهین به شخصیت‌هایی حقیقی و حقوقی یا قومیت‌ها و ملیت‌ها، تجاوز به حریم خصوصی افراد نظیر انتشار ویدئوهایی که برخی را در ادامه زندگی اجتماعی دچار مشکل می‌سازد، توهین و تمسخر اعتقادات ادیان و مانند آن است.

چنانچه از واژه بهداشت فهمیده می‌شود، به معنای نگاه‌داری سالم و بهینه است و این عبارت در مفهوم حفاظت چیزی یا فردی از آلودگی یا آلوده شدن بکار می‌رود.

علاوه بر موارد بالا باید مدت‌زمان حضور در فضای مجازی نیز به‌خوبی مدیریت شود؛ زیرا ممکن است بر توانایی‌های فردی اشخاص در سنین مختلف تأثیر منفی بگذارد. برای نمونه می‌توان به گزارش مقامات انگلیسی اشاره کرد که مدتی قبل منتشر شد. بر این اساس طیف وسیعی از کودکان این کشور به علت فعالیت بیش‌ازاندازه با صفحات لمسی توانایی استفاده از قلم و نوشتن را نداشته یا این کار برایشان بسیار مشکل است.

یکی دیگر از جنبه‌های بهداشت سایبری مراقبت از حریم خصوصی است؛ زیرا در غیر این صورت افراد با سرقت اطلاعات محرمانه‌ی خود مواجه شده، ممکن است مورد باج‌گیری یا کلاه‌برداری مجازی واقع بشوند.

به‌سادگی آب خوردن، به استحکام فولاد

در ادامه می‌توان به چندین نکته اشاره کرد که با رعایت آن‌ها، می‌توان سطح بهداشت سایبری را افزایش داد:

•صفحه‌ی نمایش رایانه یا کنسول بازی که در اختیار کودک قرار دارد در محلی واقع‌شده باشد که بتوان به‌راحتی روی آن نظارت کرد.

•تا زمانی که به افراد به‌خصوص کودکان و نوجوانان نحوه‌ی رفتار صحیح در رسانه‌های اجتماعی آموزش داده نشده است، از به‌کارگیری آن‌ها جلوگیری به عمل آید.

•بهتر است مقررات و میزان زمان مشخصی را برای استفاده‌ی کودکان از فضای مجازی وضع کرد تا با رعایت آن به چنین محیطی معتاد نشوند.

•از ورود به وبگاه‌های دارای محتوای مستهجن جلوگیری شود؛ زیرا علاوه بر به خطر افتادن بهداشت سایبری، احتمال آلوده شدن ابزار کاربر نیز افزایش می‌یابد.

•روی هر لینک یا تبلیغی تا پیش از اطمینان از سلامت آن کلیک نشود. این اقدام، می‌تواند زمینه‌ساز کاشت بدافزارها و سوءاستفاده‌های بعدی را فراهم بیاورد.

•تا زمانی که از فرستنده‌ی یک ایمیل اطمینان حاصل نشده است، نباید آن‌ها را باز کرده، روی پَروَنجاهای پیوست شده یا لینک درون آن کلیک کرد.

•در هنگام مراجعه به درگاه‌های بانکی، از اصل بودن صفحه اطمینان حاصل شود.

•از قرار دادن اطلاعات شخصی مانند حساب‌های بانکی، تصاویر و نوع شغل خودداری شود.

•برای تعمیر دستگاه‌های آسیب‌دیده تنها به افرادی که اطمینان کامل وجود دارد مراجعه شود تا احتمال هرگونه سو استفاده‌ای از بین برود.

•کاربر نباید هر محتوا یا خبری که در رسانه‌های اجتماعی با آن مواجه می‌شود را به‌سرعت نشر دهد؛ چرا که می‌تواند سبب تشویش اذهان عمومی و بروز ناامنی‌های اجتماعی شود.

•با توجه به اینکه دوربین ابزارهای هوشمند از کیفیت بالایی برخوردار شده و استفاده از اثرانگشت نیز در حال رواج پیدا کردن است از نشان دادن علامت پیروزی در زمان عکس‌برداری خودداری شود؛ زیرا در صورت سرقت آن تمام دارایی‌های کاربر با خطر مواجه می‌شود!

•اگر رمز ورود به تلفن هوشمند با الگوهای ترسیمی ایجاد شده است بهتر است آن از کناره‌ها شروع نشود. همچنین نباید از حروف انگلیسی برای تنظیم آن استفاده گردد؛ زیرا به‌راحتی شناسایی می‌شوند.

•همواره بعد از واردکردن رمز ابزارهای هوشمند نمایشگر تمیز شود تا رد آن بر صفحه باقی نماند.

•تلفن هوشمند، تبلت، لپ‌تاپ و رایانه در اتاق شخصی قرار نگیرند؛ زیرا گزارش‌های بسیاری از شنود اطلاعاتی توسط این ابزارها وجود دارد. برای مثال می‌توان به مدیریت از راه دور دوربین یا میکروفن دستگاه‌ها از راه دور اشاره کرد.

•از قرار دادن تلفن هوشمند در کنار صفحه‌ی کلید و روی میز کار خودداری به عمل آید؛ زیرا ژیروسکوپ این دستگاه توانایی شنود اطلاعات و عبارات تایپ‌شده را به مجرم می‌دهد.

•از واردکردن رمز عبور در مکان‌های عمومی خودداری شود.

•در صورت امکان روی میکروفن و دوربین لپ‌تاپ و دیگر ابزارها با نوار چسبی پوشانده شود تا از سو استفاده‌های احتمالی جلوگیری شود.

•از باز کردن ایمیل شخصی یا انجام معاملات بانکی در سیستم‌های شرکت خودداری شود.

•در محیط‌های اداری نباید از حافظه‌های قابل‌حمل شخصی مانند دیسک‌های سخت خارجی یا فلش‌ها استفاده کرد.

•از به کارگیری تلفن‌های هوشمند در محیط‌های اداری خودداری شود. بهتر است این ابزارها در هنگام ورود به ساختمان در محیطی مشخص قرار داده شوند.

•از ذخیره‌سازی اطلاعات حساس در فضاهای ابری باید ممانعت به عمل آید.

•نام کاربری و رمز عبور ورود به حساب‌های شخصی در حافظه‌ی مرورگر یا رو سیستم ذخیره نشود و به‌صورت دوره‌ای تاریخچه‌ی آن‌ها پاک گردد.

•از واردکردن اطلاعات کارت‌های اعتباری و حساب کاربری ایمیل در تلویزیون، یخچال و دیگر ابزارهای خانگی هوشمند جلوگیری شود؛ زیرا به علت محدود بودن سخت‌افزار این ابزارها، امکان نصب نرم‌افزارهای امنیتی روی آن وجود نداشته و بستری در دسترس برای هکرها به‌حساب می‌آیند.

•پیرامون ابزارهای هوشمند در مورد موضوعات شخصی یا حساس صحبت نشود؛ زیرا گزارش‌های بسیاری از شنود مکالمات وجود دارد.

•از رمز عبورهای ساده و کمتر از ۸ یا ۱۰ حرف استفاده نشود؛ زیرا در عصر حاضر چنین ترکیب‌هایی به‌سرعت شکسته خواهند شد.

•در زمان استفاده از شبکه‌های عمومی نباید اطلاعات حساس را مرور کرده و به‌عنوان‌مثال به حساب‌های بانکی مراجعه کرد؛ زیرا این بسترها از امنیت پایینی برخوردار هستند.

•از اتصال تلفن‌های هوشمند شخصی به شبکه‌ی اداری خودداری گردد.

بسیار ساده، اما بااهمیت و هم‌تراز با امنیت ملی

موارد یا شده در بالا شاید بسیار ساده و پیش‌پاافتاده به نظر برسند؛ اما رعایت نکردن آن‌ها می‌تواند خطراتی حتی در سطح امنیت ملی را به دنبال داشته باشد.

برای نمونه می‌توان به حمله‌ی استاکس‌نت به تأسیسات هسته‌ای ایران در سال ۲۰۱۰ اشاره کرد. این حمله از طریق انتقال یک حافظه‌ی فلش آلوده به داخل ساختمان و اتصال آن به رایانه‌ها به وقوع پیوست.

همچنین هم‌اکنون بدافزارهایی به وجود آمده‌اند که می‌توانند حتی به سامانه‌های ایزوله شده نیز نفوذ پیدا کنند. درواقع بعد از اتصال حافظه‌ی آلوده به رایانه، اگر اطلاعات موردنظر آن فایل مخرب پیدا شود، نمونه‌ای از آن را، به‌گونه‌ای که شناسایی نشود در بخشی از فلش کپی می‌کند. در غیر این صورت خود را روی رایانه انتقال داده و منتظر اتصال به سامانه‌های بعدی خواهد ماند. این عمل تا جایی ادامه پیدا می‌کند تا جرم افزار یا جاسوس‌افزار یادشده به سیستم و داده‌های موردنیاز خود دست پیدا کند.

به‌علاوه چرا باید موارد بهداشت و امنیت سایبری که بارها به مردم و مسئولین گوش زد شده است، رعایت نشده و حتی در مواردی، ارگان‌های مرتبط نیز به توصیه‌های خود در این زمینه عمل نکنند؟ برای مثال هم‌اینک به‌سادگی مشاهده می‌شود بسیاری از دولتمردان، مأمورین امنیتی و نمایندگان مجلس از ابزارهای هوشمند استفاده کرده و به‌راحتی داده‌های حساس را در آن ذخیره می‌کنند یا به‌وسیله‌ی بسترهای اجتماعی به اشتراک می‌گذارند.

موضوع بالا خطرات امنیتی بسیاری را به دنبال خواهد داشت. درحالی‌که می‌توان با یک اقدام ساده و جداسازی ابزار کاری و شخصی تا حد زیادی از روی دادن حادثه‌های مختلف جلوگیری کرد.

همچنین در صورت رعایت نکردن مسائل مذکور باعث می‌شود تا باج افزارهای گوناگونی مانند واناکرای بتوانند به‌راحتی سیستم‌های بسیاری در سراسر دنیا را آلوده کرده، زیرساخت‌های حیاتی و بخش بهداشت و درمان را موردحمله قرار بدهد.

یکی از بهترین راه‌های بهبود بهداشت سایبری جامعه، برگزاری دوره‌های آموزشی سواد دیجیتال است. بر اساس آینده‌پژوهی «مرکز امنیت سایبری طولانی‌مدت دانشگاه کالیفرنیا» (CLTC) کودکان نسل آینده را باید بومی دیجیتال نامید؛ زیرا این کودکان از همان روزهای اولیه‌ی زندگی خود در عصر کاملاً دیجیتال قرار دارند و حتی ممکن است دست به انجام حملاتی کاملاً خصمانه بزنند.

نشانه‌های از شرایط بالا را می‌توان در حال حاضر نیز مشاهده کرد. پس بهتر است از همان دوران کودکی نحوه‌ی صحیح استفاده از فضای مجازی به آن‌ها آموزش داده شود. از طرفی دیگر افراد هم باید بتوانند هر چه بهتر و بیشتر نکات بهداشت سایبری را رعایت کنند.

حقیقت این جاست که بهداشت در فضای مجازی مسئله‌ای پیچیده است و مدیریت آن تنها با فیلترینگ رسمی یا هوشمند حل نمی‌شود. بهداشت در فضای مجازی یک عزم و همیاری همگانی را طلب می‌کند. تلاشی گسترده و ملی می‌طلبد تا فضای مجازی از این آلاینده‌های روانی تا حد امکان پالایش شود تا نسل فعلی و آینده بتوانند در شرایط امن‌تری به زندگی خود ادامه بدهند.

باید باور داشت که در دنیای امروز، هر انسان یک حلقه از زنجیره تأمین امنیت سایبری محسوب می‌شود و حتی پاره شدن یک حلقه، می‌تواند زنجیره امنیتی را عملاً غیرقابل استفاده کند.


تاریخ انتشار: 
سه شنبه, ۱۸ ارديبهشت, ۱۳۹۷
۴۹